Resweratrol po 40. roku życia: co mówią badania

Resweratrol zyskał sławę jako „cząsteczka długowieczności” z czerwonego wina. Po czterdziestce, gdy metabolizm zwalnia, a pierwsze wyniki badań okresowych zaczynają odbiegać od normy, wiele osób zastanawia się nad jego suplementacją. Redakcja sprawdza, co rzeczywiście pokazały badania u ludzi w średnim i starszym wieku.

Skąd wziął się entuzjazm wokół resweratrolu

Resweratrol to polifenol z grupy stilbenów, występujący w skórce winogron, orzeszkach ziemnych, jagodach i w rdeście japońskim, który jest głównym źródłem surowca do suplementów. Rośliny wytwarzają go w odpowiedzi na stres, np. infekcję grzybiczą.

Zainteresowanie resweratrolem wzrosło na początku XXI wieku, gdy w badaniach na drożdżach, nicieniach i myszach wykazano, że może on aktywować sirtuiny – enzymy związane z mechanizmami podobnymi do tych, które uruchamia ograniczenie kalorii. U myszy na diecie wysokotłuszczowej resweratrol poprawiał parametry metaboliczne i wydłużał przeżycie.

Łączono go także z tzw. paradoksem francuskim, czyli stosunkowo niską umieralnością z powodu chorób serca we Francji mimo diety bogatej w tłuszcze nasycone. Dziś wiadomo, że ilość resweratrolu w winie jest zbyt mała, by tłumaczyć to zjawisko.

Okres po 40. roku życia to czas, w którym narastają insulinooporność, spadek masy mięśniowej i zmiany w profilu lipidowym. Nic dziwnego, że właśnie do tej grupy kierowana jest większość reklam resweratrolu.

Biodostępność: główny problem

Kluczową przeszkodą jest los resweratrolu w organizmie. Badania farmakokinetyczne wykazały, że po podaniu doustnym jest on dobrze wchłaniany, ale bardzo szybko przekształcany w jelitach i wątrobie w siarczany i glukuroniany. W rezultacie stężenie wolnego resweratrolu we krwi jest bardzo niskie.

Nie jest do końca jasne, czy metabolity mają własną aktywność biologiczną, czy mogą być przekształcane z powrotem w tkankach. To jedno z głównych źródeł rozbieżności między spektakularnymi wynikami na zwierzętach a skromnymi efektami u ludzi.

Producenci próbują rozwiązać ten problem przez formy mikronizowane, liposomalne lub łączenie z piperyną. Dane porównawcze są jednak ograniczone, a piperyna sama w sobie może wpływać na metabolizm leków.

W praktyce oznacza to, że nawet wysokie dawki z kapsułek nie odtwarzają warunków znanych z badań laboratoryjnych, w których komórki wystawiano na bezpośrednie działanie wolnego resweratrolu.

Co pokazały badania u osób w średnim i starszym wieku

Badania kliniczne dają obraz mieszany. W niewielkim badaniu z udziałem otyłych mężczyzn 30-dniowa suplementacja resweratrolem wywołała zmiany metaboliczne przypominające efekty ograniczenia kalorii, m.in. obniżenie wydatku energetycznego w spoczynku i poprawę niektórych wskaźników.

Inne randomizowane badanie u otyłych mężczyzn, w którym stosowano wysokie dawki przez kilka tygodni, nie wykazało natomiast poprawy wrażliwości na insulinę, składu ciała ani metabolizmu substratów energetycznych. Tego typu sprzeczności są dla resweratrolu typowe.

Ważnych danych dostarczyło badanie obserwacyjne w regionie Chianti we Włoszech. U osób starszych stężenie metabolitów resweratrolu w moczu, odzwierciedlające jego spożycie z dietą, nie wiązało się z mniejszą umieralnością, częstością chorób serca ani nowotworów.

Część prac u kobiet po menopauzie sugerowała korzystny wpływ na krążenie mózgowe i niektóre funkcje poznawcze. To interesujący kierunek, ale na razie nie daje podstaw do szerokich zaleceń.

Resweratrol a trening po czterdziestce

Dla osób aktywnych fizycznie szczególnie ważne jest duńskie badanie z udziałem starszych mężczyzn, którzy przez osiem tygodni trenowali wysokointensywnie. Grupa przyjmująca resweratrol uzyskała mniejszą poprawę niektórych wskaźników sercowo-naczyniowych niż grupa placebo.

Autorzy zinterpretowali to jako możliwe osłabienie korzystnych adaptacji do wysiłku przez silne przeciwutleniacze. Podobne obserwacje dotyczyły wcześniej wysokich dawek witamin C i E. Trening działa częściowo poprzez sygnały oksydacyjne, które „uczą” organizm adaptacji.

• Trening siłowy i wytrzymałościowy ma znacznie lepiej udokumentowane działanie na metabolizm po 40. roku życia niż jakikolwiek polifenol.
• Łączenie wysokich dawek przeciwutleniaczy z treningiem może ograniczać część adaptacji.
• Jeśli ktoś chce stosować resweratrol, rozsądne jest unikanie dużych dawek bezpośrednio wokół treningu.

Nie oznacza to, że polifenole z diety szkodzą. Owoce, warzywa i orzechy dostarczają ich w ilościach zupełnie innych niż suplementy i są elementem zdrowego żywienia w każdym wieku.

Bezpieczeństwo, dawki i przepisy

W Unii Europejskiej syntetyczny trans-resweratrol jest dopuszczony jako nowa żywność. Opinia EFSA dotycząca jego bezpieczeństwa była podstawą do ustalenia maksymalnej dawki w suplementach na poziomie 150 mg dziennie dla dorosłych. Produkty dostępne w Polsce powinny mieścić się w tym limicie.

W badaniach klinicznych stosowano dawki od kilkudziesięciu miligramów do kilku gramów dziennie. Przy wyższych dawkach częściej występowały dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka i nudności.

Resweratrol może hamować niektóre enzymy wątrobowe metabolizujące leki i teoretycznie nasilać działanie leków przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych. Osoby przyjmujące warfarynę, leki przeciwpłytkowe, statyny lub wiele leków jednocześnie powinny skonsultować suplementację z lekarzem.

Ze względu na słabe działanie estrogenopodobne w badaniach laboratoryjnych ostrożność zaleca się kobietom z chorobami hormonozależnymi. Resweratrol nie jest zabroniony przez WADA.

Wnioski redakcji

Resweratrol po 40. roku życia nie jest „cząsteczką długowieczności”, jak sugerowały pierwsze badania na zwierzętach. U ludzi jego biodostępność jest niska, a wyniki badań niespójne.

Niektóre obszary, jak funkcja naczyń czy funkcje poznawcze u kobiet po menopauzie, są obiecujące, ale wymagają dalszych badań. U osób trenujących wysokie dawki mogą nawet ograniczać część korzyści z wysiłku.

Jeśli ktoś decyduje się na suplementację, powinien trzymać się limitu 150 mg dziennie i skonsultować ją z lekarzem przy przyjmowaniu leków.

W kolejnych materiałach redakcja opisuje m.in. przeciwutleniacze a adaptację do treningu, koenzym Q10 u osób po czterdziestce oraz badania okresowe, które warto wykonywać w średnim wieku.

Bibliografia

1. Walle T, Hsieh F, DeLegge MH, Oatis JE Jr, Walle UK. High absorption but very low bioavailability of oral resveratrol in humans. Drug Metab Dispos. 2004;32(12):1377–1382.
2. Timmers S, Konings E, Bilet L, et al. Calorie restriction-like effects of 30 days of resveratrol supplementation on energy metabolism and metabolic profile in obese humans. Cell Metab. 2011;14(5):612–622.
3. Poulsen MM, Vestergaard PF, Clasen BF, et al. High-dose resveratrol supplementation in obese men: an investigator-initiated, randomized, placebo-controlled clinical trial of substrate metabolism, insulin sensitivity, and body composition. Diabetes. 2013;62(4):1186–1195.
4. Gliemann L, Schmidt JF, Olesen J, et al. Resveratrol blunts the positive effects of exercise training on cardiovascular health in aged men. J Physiol. 2013;591(20):5047–5059.
5. Semba RD, Ferrucci L, Bartali B, et al. Resveratrol levels and all-cause mortality in older community-dwelling adults. JAMA Intern Med. 2014;174(7):1077–1084.
6. Thaung Zaw JJ, Howe PR, Wong RH. Long-term effects of resveratrol on cognition, cerebrovascular function and cardio-metabolic markers in postmenopausal women: a 24-month randomised, double-blind, placebo-controlled, crossover study. Clin Nutr. 2021;40(3):820–829.
7. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Safety of synthetic trans-resveratrol as a novel food pursuant to Regulation (EC) No 258/97. EFSA J. 2016;14(1):4368.
8. https://sterydysklep.com/pl/sterydy-zastrzyki/primobolan/