Kto nie powinien przyjmować kwercetyny
Kwercetyna to flawonoid obecny w cebuli, jabłkach i herbacie, który w formie suplementu reklamowany jest na odporność, alergie i wydolność. Kiedy jednak z porcji kilkudziesięciu miligramów w diecie robi się kilkaset czy ponad tysiąc miligramów w kapsułkach, pytanie o bezpieczeństwo nabiera znaczenia. Redakcja omawia, kto powinien zachować ostrożność.
Kwercetyna w diecie i w kapsułce
Kwercetyna należy do flawonoli, jednej z grup polifenoli roślinnych. Szacuje się, że w typowej diecie europejskiej spożywamy jej od kilku do kilkudziesięciu miligramów dziennie. Najlepszymi źródłami są cebula, zwłaszcza czerwona, jabłka ze skórką, kapary, jagody, brokuły i herbata.
W żywności kwercetyna występuje głównie w postaci glikozydów, czyli połączeń z cukrami, co wpływa na jej wchłanianie. Suplementy zawierają najczęściej aglikon kwercetyny lub jej dihydrat w dawkach 250–1000 mg w porcji, a więc ilości wielokrotnie wyższe niż w diecie.
To właśnie przeskok dawki jest istotą problemu. Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka (BfR) w swojej analizie bezpieczeństwa wskazywał, że dane dotyczące długotrwałego przyjmowania izolowanej kwercetyny w wysokich dawkach są ograniczone, a część możliwych zagrożeń wynika z interakcji z lekami.
W Unii Europejskiej nie zatwierdzono dla kwercetyny żadnego oświadczenia zdrowotnego. Suplementy dostępne w Polsce nie mogą więc legalnie obiecywać, że „wzmacniają odporność” czy „leczą alergię”.
Główne grupy ryzyka
Większość zdrowych dorosłych toleruje kwercetynę w dawkach stosowanych w badaniach (najczęściej do 1000 mg dziennie przez kilka tygodni) bez poważnych działań niepożądanych. Istnieją jednak grupy, w których ryzyko jest wyższe lub nieznane.
| Grupa | Powód ostrożności | Zalecenie |
|---|---|---|
| Choroby nerek | sygnały nefrotoksyczności przy bardzo wysokich dawkach dożylnych | nie stosować bez zgody nefrologa |
| Ciąża i karmienie piersią | brak danych o bezpieczeństwie wysokich dawek | unikać suplementów |
| Leki o wąskim indeksie terapeutycznym | wpływ na enzymy CYP i transporter P-gp | konsultacja z lekarzem |
| Antybiotyki fluorochinolonowe | możliwe osłabienie działania | unikać jednoczesnego stosowania |
| Leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe | teoretyczne nasilenie ryzyka krwawień | konsultacja, obserwacja |
| Choroby hormonozależne | niejednoznaczne dane z badań laboratoryjnych | konsultacja z onkologiem lub ginekologiem |
Dla dzieci i młodzieży nie ma podstaw do suplementacji kwercetyną. Ich zapotrzebowanie na polifenole w pełni pokrywa zróżnicowana dieta.
Osoby starsze, przyjmujące wiele leków jednocześnie, należą do grupy szczególnie narażonej na interakcje. Każdy nowy suplement warto w ich przypadku omówić z lekarzem lub farmaceutą.
Nerki i bardzo wysokie dawki
Najpoważniejsze sygnały ostrzegawcze pochodzą z badania klinicznego I fazy u pacjentów onkologicznych, w którym kwercetynę podawano dożylnie w bardzo wysokich dawkach. Przy najwyższych dawkach obserwowano objawy uszkodzenia nerek.
Podanie dożylne i dawki stosowane w onkologii nie są porównywalne z suplementacją doustną. Wchłanianie kwercetyny z przewodu pokarmowego jest ograniczone, a stężenia we krwi po kapsułce są znacznie niższe.
Mimo to u osób z przewlekłą chorobą nerek ostrożność jest uzasadniona. Nerki wydalają metabolity kwercetyny, a ich niewydolność może sprzyjać kumulacji. Dodatkowo w badaniach na zwierzętach z wcześniej uszkodzonymi nerkami opisywano niekorzystne zmiany przy wysokich dawkach.
Przegląd danych toksykologicznych z 2007 roku uznał kwercetynę za bezpieczną w typowych dawkach suplementacyjnych u zdrowych osób, nie wykazując działania genotoksycznego in vivo. Ta ocena nie obejmuje jednak osób z chorobami nerek.
Interakcje z lekami
Kwercetyna może hamować enzymy wątrobowe z rodziny cytochromu P450, m.in. CYP3A4 i CYP2C8, a także transporter P-glikoproteinę. To mechanizmy odpowiedzialne za metabolizm i usuwanie wielu leków.
- Cyklosporyna i takrolimus – zmiana stężenia leków immunosupresyjnych u pacjentów po przeszczepach może być groźna.
- Fluorochinolony (np. cyprofloksacyna) – kwercetyna może konkurować o miejsce wiązania w bakteryjnym enzymie, osłabiając działanie antybiotyku.
- Warfaryna i leki przeciwpłytkowe – teoretycznie zwiększone ryzyko krwawień.
- Niektóre leki onkologiczne – możliwy wpływ na skuteczność i toksyczność terapii.
- Digoksyna – substrat P-gp, którego stężenie może się zmieniać.
Wiele z tych interakcji opisano w badaniach laboratoryjnych lub na zwierzętach, a ich znaczenie kliniczne u ludzi nie zawsze zostało potwierdzone. Przy lekach o wąskim indeksie terapeutycznym nawet niewielka zmiana stężenia może mieć jednak poważne konsekwencje.
Dlatego osoby przyjmujące leki przewlekle powinny poinformować lekarza o zamiarze stosowania kwercetyny i nie łączyć jej samodzielnie z terapiami wymagającymi monitorowania stężeń.
Kwercetyna u osób trenujących
Kwercetyna była intensywnie badana w sporcie wytrzymałościowym. Metaanaliza badań nad wydolnością wykazała jedynie niewielki efekt, mało istotny z praktycznego punktu widzenia, a u wytrenowanych sportowców często niewykrywalny.
W badaniu z udziałem kolarzy po okresie intensywnych obciążeń kwercetyna zmniejszała częstość zgłaszanych infekcji górnych dróg oddechowych, ale nie wpływała na markery odpowiedzi immunologicznej. Wynik ten nie został jednoznacznie potwierdzony w kolejnych pracach.
Dla zdrowego sportowca kwercetyna w umiarkowanej dawce nie stanowi zwykle zagrożenia. Ryzyko pojawia się, gdy ta sama osoba przyjmuje leki, ma chorobę nerek albo łączy wiele suplementów o podobnym działaniu.
Kwercetyna nie znajduje się na liście substancji zabronionych WADA. Złożone produkty „na odporność” czy przedtreningowe warto jednak wybierać z certyfikatami czystości.
Wnioski redakcji
Kwercetyna z diety jest bezpieczna i stanowi element zdrowego żywienia. Wysokie dawki z suplementów to jednak inna sytuacja, wymagająca rozwagi.
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z chorobami nerek, kobiety w ciąży i karmiące, pacjenci po przeszczepach oraz przyjmujący leki przeciwkrzepliwe, fluorochinolony lub leki o wąskim indeksie terapeutycznym.
Korzyści z suplementacji u zdrowych osób są skromne, więc bilans ryzyka i korzyści warto rozważyć przed zakupem.
Polecamy również nasze materiały o polifenolach w diecie sportowca, o interakcjach suplementów z lekami oraz o tym, kto nie powinien stosować resweratrolu i innych przeciwutleniaczy w dużych dawkach.
Bibliografia
- Andres S, Pevny S, Ziegenhagen R, et al. Safety aspects of the use of quercetin as a dietary supplement. Mol Nutr Food Res. 2018;62(1):1700447.
- Harwood M, Danielewska-Nikiel B, Borzelleca JF, et al. A critical review of the data related to the safety of quercetin and lack of evidence of in vivo toxicity, including lack of genotoxic/carcinogenic properties. Food Chem Toxicol. 2007;45(11):2179–2205.
- Ferry DR, Smith A, Malkhandi J, et al. Phase I clinical trial of the flavonoid quercetin: pharmacokinetics and evidence for in vivo tyrosine kinase inhibition. Clin Cancer Res. 1996;2(4):659–668.
- Kressler J, Millard-Stafford M, Warren GL. Quercetin and endurance exercise capacity: a systematic review and meta-analysis. Med Sci Sports Exerc. 2011;43(12):2396–2404.
- Nieman DC, Henson DA, Gross SJ, et al. Quercetin reduces illness but not immune perturbations after intensive exercise. Med Sci Sports Exerc. 2007;39(9):1561–1569.
- https://axismusculo.com/
